|
 |
«Ուխտ Արարատի»
Ժողովրդային Պայքարի առանձնահատկությունը
Երբ Գուրգեն Յանիկյանը 1973-ին ծրագրում ու ձեռնարկում էր իր գործողությունը,
նպատակ դնելով աշխարհի ուշադրությունը հրավիրել մոռացված Հայկական հարցի վրա,
երևի չէր էլ ենթադրում, որ պայքարը շարունակություն է ունենալու և ընդգրկելու է հայության
բավական լայն շրջանակներ ու զանգվածներ: Ծերունի հերոսը չէր հարում սփյուռքահայ
որևէ քաղաքական ուղղության և դա էր պատճառը, որ իր պայքարում, սկզբնական
փուլում, գրեթե մենակ մնաց: Այդ հետագայում է, որ նա պիտի խոստովաներ. ՙԻմ մոտեցումը
Հայ դատի առնչությամբ նույնն է, ինչ որ անցյալում էր: Խոսքով ոչ ոքիի ազատություն կամ
երկիր չի տրվի: Բայց ի±նչ կարող եմ անել բանտից. ես միայն կարող եմ ուրախանալ, երբ
լրագրերում կարդում եմ, որ ստեղծվել է մի բռունցք, որ կոչվում է Հայաստանի
ազատագրության հայ գաղտնի բանակ: Այս բռունցքն է այսօր գործ կատարողը, և իմ միակ
հույսը դրա վրա է՚:
1975-ին սկսվեց այն շարժումը, որ հետո պիտի կոչվեր Նորագույն զինյալ
ազատագրական պայքար: Ծնվեց Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը,
որի գործողություններն առաջին փուլում, թվում էր, կրում էին փակ, առանձնացված բնույթ և
չէին ընդունելու ժողովրդային պայքարի ձև ու բովանդակություն: Սակայն, պայքարի հաջորդ
փուլումª 1980-ից, տեղի ունեցան առաջին բացահայտումներն ու ձերբակալությունները և
պայքարը ավելի ու ավելի զանգվածային բնույթ կրեց: Քաղաքական առաջին
դատավարությունը Ալեք Ենիգոմշյանի դատավարությունն էր, որին հաջորդեցին Մարտիրոս
Ժամկոչյանի, ապա ՙՎան՚ գործողության մարտիկների դատավարությունները: Վերջինի
դեպքում արդեն ֆրանսահայությունը մասնակցեց ցույցերի, միտինգների միջոցով, մամուլով,
դատապաշտպանների ներգրավումով, դատարանի դահլիճում անմիջական և ակտիվ
ներկայությամբ: Առանձին հնչեղություն ստացավ ազատագրական պայքարին համակիր
մամուլը սփյուռքահայ գրեթե բոլոր գաղթավայրերում:
Պայքարն այլևս ժողովրդային բնույթ էր կրում:
Ազատագրական պայքարի բարձրակետը 1980-83 թվականներն էին: Ե՜վ այդ
տարիներին, և՜ դրանից հետո հայության համակրանքն ու նեցուկը ակնհայտորեն պայքարի
կողմն էր:
Հետագայում պայմանները փոփոխվում են էլ ավելի մեծ չափովª 1988-91 թվականներին,
երբ սկսվում է Արցախյան ազատամարտը և հայտարարվումª Հայաստանի նորանկախ
Հանրապետության ստեղծումը:
Ժամանակի հոլովույթում ավելի ու ավելի է ամրապնդվում այն գաղափարը, որ
ազատագրական պայքարին ժողովրդական մասնակցությունը հաղթանակի
լավագույն գրավականն է: Այդպես եղավ և Արցախյան ազատամարտում: Խոսքն այն մասին
չէ, որ բոլորը զինվորագրվեն պատերազմին ու մեկնեն ռազմաճակատ, բայց, անշուշտ, այն
մասին է, որ յուրաքանչյուրն ի՜ր տեղում, ի՜ր բաժին նպաստը բերի ընդհանուր նպատակի ու
երազի իրականացման գործին:
Այդպիսի մի երևույթ է ՙԱրամ՚ ֆիլմի ստեղծումը: ՙԱրամը՚ թվում էª ստեղծվեց այնպիսի
մի ժամանակահատվածում, երբ փոխվել էին պայքարի բնույթն ու ձևերը: Մի
ժամանակահատվածում, երբ կարևորվում էին Արցախի ինքնորոշման և Հայաստանի
Հանրապետության պետականության կայացման խնդիրները: Սակայն այստեղ կրկին կարևոր
է ժողովրդական մասնակցության հարցը, երբ արվեստագետն էլ ի՜ր նպաստն է բերում
ընդհանուրի մաքառման ջանքերին և բերում է ազգային ոգին բարձր պահելու ողջունելի
նախանձախնդրությամբ: Ռեժիսոր Ռոբեր Քեշիշյանը, դերակատարներ Սիմոն Աբգարյանը,
Սերժ Ավեդիկյանը, Իզաբել Մադոյանը, թվում էª այն նվազագույնը արեցին, ինչ կարող էին
իրենց հայրենիքի ու ժողովրդի համար, սակայն մենք կասենքª արեցին կարևորագույնը, որ
կարող էին:
Արամի դերակատար Սիմոն Աբգարյանը հուզված է ու երջանիկ, ՙՈւխտ Արարատի՚
միության գրասենյակում նա հայտնվել է իր մարմնավորած դերի իրական հերոսների
շրջապատում, որոնք լռեյլայն հասկանում էին իրար և ներողամիտ ժպտում լսելով Արամի
պատմությունները ֆիլմի ռազմական հատվածների մասին էին: Քանի որ Արամի
պատմությունը, որ թվում էª հատուկ մի պատմություն է, իրականում բոլոր տղաների մղած
հերոսական պայքարի խտացումն է:
Սիմոնը հիշում է. ՙԱմենատպավորիչը մորս արձագանքն էր. երբ ֆիլմը տեսավ, շատ
հուզվեց և ազդվեց, քանի որ հայրս Հայոց դատի պայքարում, շատ թե քիչ, մասնակցություն
էր ունեցել՚: Սիմոնըª իր մոր ապրումները, մենք էլ հիշենք ԱՍԱԼԱ-ի և բոլոր
ազատամարտիկների մայրերին, նրանց ապրումները, խոկումները և, անշուշտ,>
հպարտությունը իրենց զավակների ու նրանց սրբազան նվիրումի նկատմամբ: Սիմոնի հայրը,
որ մասնակցություն է ունեցել պայքարում… Մենք էլ հիշենք ազատագրական պայքարի
բոլոր հայտնի ու անհայտ անունները, և դեռ որքան կարելի է թվել, և ինչպես կարող էր այդ
պայքարը հաղթանակներ չարձանագրել: Արձանագրեց: Ավելին, ոգևորության ու ոգեշնչումի
աղբյուր եղավ Արցախյան ազատամարտում:
Մենք ևս արձանագրենք ու կրկնենք. ազատագրական պայքարում ժողովրդական
մասնակցությունը հաղթանակի լավագույն գրավականն է: Ազատագրական պայքարին
այդպիսի մասնակցություն է ՙԱրամ՚ ֆիլմը:
|
